13 مهر 1400 - 16:27
دستگرده

دستگرد که بعدها به صورت دستجرد و دستگرده تصحیف و تغییر شکل یافته است، یکی از نام های دلاویز کهن است که سرتاسر ایران روی امکنه نهاده شده است و حدود 100 محل به این اسم در اطراف ایران نامبردار است، مانند دستگرد در اصفهان، بروجرد، بیرجند، تهران، سبزوار و جیرفت و به صورت دستجرد در اردستان، اسفراین، تفرش، ساوه و غیره. برخی تصور کرده اند که جزء دوم این کلمه یعنی گرد، با واژه گراد روسی به معنی شهر ارتباط دارد، اما این واژه از ریشه باستانی کرتّ به معنای ساخته و پرداخته آمده است. در شاهنامه، سیاوش شهر آرمانی و زیبایی بنا نهادوراه های وسیع و مستقیم و فضای باز و معابد و کوشک ها و خانه ها را به جای خود و در محل مناسب بنا کرد و آن را سیاوش گرد به معنای شهر سیاوش و یا ساخته و پرداخته ی سیاوش نامید. بنابراین، دستگرد یعنی شهر دست و جایی که دست و کار و زحمت آن را به وجود آورده است. چنان که در نام های دیگر مثل مهرگرد و مهرآباد، یعنی این محل را مهر و عشق ساخته و آباد کرده است. طوایف آریایی بعد از سرازیر شدن به فلات ایران، در این دشت های خشک و بی آب و علف و در دامنه های کوه های عریان، دچار زمستان های سخت و تابستان های گرم شدند و ناچار شدند با رنج و زحمت و کارکرد دست و با عشق و علاقه و همت، امکنه ای برای خود تهیه کنند. به ناچار برخی از این ها با نان دست و برخی با نام مهر نامگذاری شد(مهریار، 1382: 386 و385).

درباره این نام، وجه تسمیه ی دیگری نیز ذکر شده است:«دستگر، تغییر یافته ی دشتگرد است به معنی شهری که در دشت ساخته شده باشد، آتشدان قریه و یا محل مرکزی قرای اطراف» (قدکساز، 1375:170)

در بخش های تابعه اصفهان بیش از ده محل به نام دستگرد است:1- دستگرد امامزاده از بلوک چهار محل2- دستگرد برخوار 3- دستگرد بوزان از دهات قهاب 4- دستگرد بید آباد که آن را دستگرد مورچه می گفتند و اکنون داخل شهر است و خیابان جامی و قسمت شمالی آن را شامل می شود و از مادی قمش 3 سهم حق آبه داشته است5- دستگرد خیار یا دستگرد جی و دستگرد برزرود6- دستگرد شاه از بلوک لنجان7- دستجرد قلعه در بخش قهاب 8- دستجرد قهاب 9- دستجرد لنجان 10- دستگرد ماربین(مهدوی، 1384: 212).

دستگردی که در شمال اصفهان واقع است، به دستگرد برخوار معروف است. در شمال اصفهان، دشتی وسیع با زمین های رسوبی و حاصلخیز قرار دارد که از آب قنات مشروب می شده و دیه های بسیار بزرگ و حاصلخیز در آن وجود داشته و دارد. دیه های سین، کربکند، آدرمناباد، گز و دستگرد و بسیاری دیه های دیگر از آن جمله است که همه نشانی از قدمت و کهنسالی خود بر پیشانی دارند؛ ناحیه ی برخوار که خود نام آن برای ما جالب نظر است و بی شک قدیمی و کهن است، یکی از مراکز تمدن و آبادی قدیم اصفهان بوده است و هم اکنون نشانه ی این تمدن، در کیفیت ساختمان، وضع معیشت و محصولات و همچنین برخی از آثار دیگر باقی مانده و نام این دیه ها، همه یادآور این قدمت و سابقه است.

این دهستان، دیهی است بسیار بزرگ که شاهراه اصفهان به شاهین شهر و تهران از کنار آن می گذرد. مردم دستگرد برای خود شیوه هایی خاص در زندگانی، ساختمان و معیشت داشته اند، ولی امروز شهر اصفهان آن را فراگرفته است.

دستگرد دیگری که در جنوب غربی اصفهان است، معروف به دستگرد خیار است و اضافه ی خیار به این واژه به این لحاظ بوده است که چون زمین های آن شنی و در دامنه ی کوه جنوبی اصفهان قرار دارد. خیار آن زودتر به دست می آمد . امروزه دیگر از این دستگرد به صورت دیه اثری باقی نیست و محله ای از محله های اصفهان به شمار می آید. رجال بزرگ و شاعران ناموری در این محل نشوونما یافته اند مانند مرحوم حسن دستگردی متخلص به وحید، صاحب مجله ی ارمغان که نظامی شناس بزرگی بود و با تصحیح خمسه ی نظامی، خدمت بزرگی به علم و ادب فارسی کرد( مهریار، 1382: 387 و386)



کد محتوا 40476